Mitrovica shpesh përshkruhet si një qytet i ndarë në Kosovë, i ndarë nga lumi Ibër në Mitrovicën e Jugut, e banuar kryesisht nga komuniteti shqiptar, dhe Mitrovicën e Veriut, ku jeton kryesisht komuniteti serb. Më shumë se dy dekada pas konfliktit në Kosovë, tensionet politike dhe ndarjet etnike vazhdojnë të ndikojnë në jetën e përditshme të shumë banorëve në të dy anët e qytetit.
Për këtë arsye, historitë për miqësi dhe bashkëpunim ndërmjet shqiptarëve dhe serbëve rrallëherë zënë vend në diskutimet publike apo në media. Megjithatë, përtej narrativave politike, shumë njerëz kanë vazhduar të ndërtojnë marrëdhënie të bazuara në besim, respekt dhe përvoja të përbashkëta njerëzore. Njëra prej këtyre historive është miqësia mes Besartës dhe Manuelës.
Dy të rejat u njohën më shumë se dhjetë vjet më parë përmes një projekti të fokusuar në pajtim, përfshirje sociale dhe dialog ndëretnik përmes kulturës dhe filmit. Në fillim, komunikimi i tyre ishte i kujdesshëm dhe profesional, i ndikuar nga e kaluara dhe nga realiteti në të cilin të dy komunitetet kishin kaluar vite duke jetuar të ndarë dhe duke dëgjuar shpesh stereotipe dhe paragjykime negative për njëri-tjetrin.
“Ishte një takim i zakonshëm, ashtu si me çdo person tjetër. Nuk kisha paragjykime dhe isha e hapur që nga fillimi për të komunikuar dhe bashkëpunuar”, kujton Besarta kur flet për takimin e saj të parë me Manuelën.
Po ashtu, Manuela kishte pasur më parë disa mundësi për të takuar dhe kaluar kohë me bashkëmoshatarë nga komunitete të ndryshme, gjë që e bëri njohjen dhe komunikimin e tyre të rrjedhshëm dhe natyral, pa asnjë hezitim për bashkëpunim.
Me kalimin e kohës, punëtoritë dhe aktivitetet e përbashkëta krijuan hapësirë për biseda dhe plane më personale. Në vend që të fokusoheshin te dallimet e tyre, ato filluan të flisnin gjithnjë e më shumë për arsimin, punën, familjen dhe sfidat e përditshme me të cilat përballeshin. Përmes këtyre diskutimeve, ato kuptuan sa të ngjashme ishin dhe sa shumë gjëra kishin të përbashkëta.
Gradualisht, bashkëpunimi i tyre profesional u shndërrua në një miqësi afatgjatë të ndërtuar mbi përvoja, nevoja dhe sfida të përbashkëta.
Duke pasur parasysh se qëndrimet shpesh formësohen nga edukimi familjar, përvojat e së kaluarës, ndikimet politike, narrativat mediatike dhe pengesat e vazhdueshme shoqërore, “Pse?” u bë një nga pyetjet më të shpeshta që të dyja gratë merrnin nga njerëzit përreth tyre. Ndonjëherë pyetja vinte e shoqëruar me paragjykime dhe kundërshtim, e herë të tjera me mirëkuptim dhe mbështetje për miqësi dhe iniciativa të tilla.
“Bashkëpunimi me komunitetin serb është i rëndësishëm dhe i domosdoshëm, sepse është e vetmja mënyrë për të thyer barrierat mes nesh dhe për të ndërtuar së bashku një të ardhme më të mirë”, thotë Besarta.
Manuela ndan të njëjtin këndvështrim dhe beson se është thelbësore të punohet me gjeneratat e reja dhe ato të bashkohen përmes ngjarjeve dhe aktiviteteve kulturore.
Sa i përket barrierës gjuhësore, në fillim ato komunikonin në gjuhën angleze. Me kalimin e kohës, megjithatë, Besarta mësoi serbisht përmes kurseve dhe ndërveprimit të vazhdueshëm, ndërsa Manuela mësoi shqip përmes përvojave të ngjashme dhe angazhimit profesional. Të dyja pajtohen se mësimi i gjuhës së njëra-tjetrës është shenjë respekti dhe se thënia “Sa më shumë gjuhë të flasim, aq më shumë vlejmë” ka shërbyer si një parim i vlefshëm udhëzues.
Aktiviteti i tyre i parë i përbashkët në kuadër të një projekti u zhvillua në vitin 2014, gjatë edicionit të parë të Festivalit të Filmit Bridge. Festivali solli në Mitrovicë më shumë se 100 filma dhe producentë, duke përfshirë pjesëmarrës nga e gjithë Kosova. Filmat u shfaqën në qendrën kulturore pranë urës kryesore, e cila njëkohësisht e ndan dhe e lidh qytetin.
Festivali u dha producentëve dhe vizitorëve mundësinë të shohin nga afër se si jetojnë njerëzit në të dy anët e qytetit dhe të kuptojnë më mirë nevojën e tyre për komunikim, ndërveprim dhe përfshirje.
Fatkeqësisht, festivali nuk vazhdoi me edicione të tjera, siç ishte planifikuar fillimisht, për shkak të paqëndrueshmërisë politike dhe barrikadave të vendosura mbi urën kryesore. Gjatë asaj periudhe, ura u shndërrua në atë që u quajt “Parku i Paqes”, një koncept i interpretuar ndryshe nga komunitetet lokale. Si rezultat, ura u politizua gjithnjë e më shumë, duke forcuar ndarjet në vend që të inkurajonte lidhjen ndërmjet dy anëve.
Megjithëse projekti i tyre i parë i përbashkët nuk vazhdoi për shumë kohë, Besarta dhe Manuela mbetën të lidhura, duke mbështetur njëra-tjetrën dhe duke vazhduar të bashkëpunojnë përmes punës së tyre profesionale. Gjatë viteve, ato krijuan shumë kujtime së bashku dhe ia prezantuan njëra-tjetrës “anën tjetër” të qytetit.
Për shembull, Besarta pati mundësinë të provojë atë që e përshkruan si byrekun më të mirë me kërpudha në veri, ndërsa Manuela shijoi disa nga perecet më të mira në jug. Këto përvoja, në dukje të thjeshta, u shndërruan në momente domethënëse që forcuan miqësinë dhe mirëkuptimin e tyre të ndërsjellë.
Sot, pavarësisht paqëndrueshmërisë së vazhdueshme politike në Kosovë dhe presionit të vazhdueshëm politik, veçanërisht në komunat veriore, Besarta dhe Manuela mbeten mike të ngushta. Miqësia e tyre nuk përcaktohet nga identiteti apo kombësia, por nga cilësitë e tyre personale, vlerat dhe respekti i ndërsjellë.
Të dyja janë gra të arsimuara dhe mjaftueshëm të sigurta në vetvete për të formuar opinionet e tyre dhe për të ndërtuar të ardhmen në mënyrë të pavarur. Pavarësisht distancës fizike mes tyre, ato vazhdojnë ta mbështesin njëra-tjetrën dhe të ruajnë një miqësi të ndërtuar mbi mirëkuptim, besim dhe respekt.
“Kishte momente kur tensionet në shoqërinë tonë ndikonin emocionalisht te të gjithë, duke rikthyer kujtime të dhimbshme nga e kaluara. Megjithatë, miqësia të mëson ta shohësh fillimisht njeriun, jo përkatësinë e tij etnike apo etiketat që krijojmë për njëri-tjetrin. Ne njohim gjithashtu shumë njerëz nga Kosova që janë zhvendosur jashtë vendit dhe tani jetojnë të lumtur së bashku në vende të tjera, duke respektuar njëri-tjetrin pa paragjykime. Nuk ka asnjë arsye pse kjo të mos ndodhë edhe këtu. Nëse dëshiron diçka, mund ta bësh të ndodhë”, shprehet Manuela.
Historia e tyre nuk i injoron sfidat që vazhdojnë të ekzistojnë në Mitrovicën e Veriut dhe atë të Jugut. Shumë banorë në mbarë Kosovën vazhdojnë të përjetojnë ndarje dhe ndërveprim të kufizuar me njerëz nga komunitete të tjera. Megjithatë, miqësi si e tyre – dhe mbi të gjitha respekti i ndërsjellë mes dy grave të reja nga komunitete të ndryshme – përfaqësojnë një bazë të rëndësishme për dialog dhe bashkëjetesë.
Në vitet e fundit, nisma dhe projekte të shumta rinore të udhëhequra nga organizatat e shoqërisë civile në mbarë Kosovën kanë krijuar mundësi të vlefshme për të rinjtë dhe gratë nga komunitete të ndryshme që të takohen, të komunikojnë, të bashkëpunojnë dhe të kontribuojnë në ndërtimin e një të ardhmeje më të mirë. Edhe pse këto histori rrallëherë bëhen tituj mediatikë, ato kontribuojnë në heshtje në rindërtimin e besimit dhe forcimin e kohezionit shoqëror.
Për Besartën dhe Manuelën, miqësia e tyre u bë shumë më tepër sesa një mundësi profesionale. Ajo u bë dëshmi se edhe në vende të shënuara nga ndarjet, marrëdhëniet e bazuara në empati, respekt dhe mirëkuptim mund të rriten dhe të qëndrojnë