Dion Istrefi
Maj 2026
Sipas një studimi të vitit 2024 të publikuar në Journal of Peace Research, Mitrovica mbetet një nga qytetet më të ndjeshme të pasluftës në Kosovë, veçanërisht rreth urës kryesore mbi lumin Ibër, e cila është bërë një ndarje fizike ashtu edhe simbolike midis jugut me shumicë shqiptare dhe veriut me shumicë serbe. Edhe pse tensionet shpesh janë lidhur me këtë zonë, studimi thekson gjithashtu se Mitrovica është një nga vendet e pakta në Kosovë ku shqiptarët dhe serbët ende ndërveprojnë rregullisht në jetën e përditshme. Megjithatë, diskutimet rreth qytetit zakonisht përqendrohen më shumë në politikë dhe ndarje, ndërsa përpjekjet që nxisin komunikimin dhe bashkëpunimin mes komuniteteve marrin shumë më pak vëmendje.
Një organizatë që fokusohet në këto përpjekje është CBM (Community Building Mitrovica). Përmes aktiviteteve për të rinjtë, punëtorive, ngjarjeve kulturore dhe projekteve vullnetare, CBM krijon mundësi që njerëz nga komunitete të ndryshme të takohen, të komunikojnë dhe të punojnë së bashku. Edhe pse këto aktivitete nuk i zgjidhin drejtpërdrejt problemet politike, ato ndihmojnë në ndërtimin e mirëkuptimit dhe ndërveprimit mes njerëzve që shpesh ndahen nga ndarjet shoqërore dhe etnike.
Studiues si Emma Elfversson, Ivan Gusić të lidhur me Universitetin e Uppsala-s, dhe Marie Therese Meyer e lidhur me Universitetin e Mannheim-it, argumentojnë se qytete si Mitrovica nuk formësohen vetëm nga politika, por edhe nga ndërveprimi i përditshëm mes njerëzve. Kjo ide lidhet ngushtë me punën e CBM-së, e cila fokusohet në krijimin e hapësirave ku të rinjtë nga prejardhje të ndryshme mund të bashkëpunojnë dhe të komunikojnë.
CBM organizon punëtori, diskutime, aktivitete vullnetare, shkëmbime kulturore dhe programe edukative që bashkojnë të rinj shqiptarë dhe serbë. Në vend që të fokusohen në mosmarrëveshje politike, këto aktivitete i nxisin pjesëmarrësit të punojnë së bashku rreth interesave të përbashkëta si arsimi, arti, kultura, hapësirat publike dhe mundësitë për të rinjtë.
Për shumë pjesëmarrës, këto aktivitete janë një nga mundësitë e pakta që kanë për të ndërvepruar drejtpërdrejt me njerëz nga komunitete të tjera. Një shembull i qartë i punës së CBM-së në ndërtimin e paqes është projekti “Fostering Interethnic Cooperation and Civic Engagement Among Youth”, i mbështetur nga NED. Përmes kësaj nisme, CBM organizoi sesione të Shkollës së Edukimit Qytetar që bashkuan 34 të rinj nga Mitrovica e Veriut dhe e Jugut, Zubin Potoku, Zveçani dhe Leposaviqi/Leposavić. Gjatë 32 sesioneve të mbajtura dy herë në javë, pjesëmarrësit diskutuan tema si të drejtat e njeriut, komunikimi jo i dhunshëm, edukimi mediatik, barazia gjinore, mendimi kritik dhe dialogu ndërkulturor. Përtej edukimit, programi krijoi një hapësirë të sigurt ku të rinjtë nga prejardhje të ndryshme etnike mund të ndërvepronin drejtpërdrejt, të ndërtonin besim dhe të zhvillonin mirëkuptim të ndërsjellë përmes bashkëpunimit dhe diskutimit të vazhdueshëm.
Një pjesë e rëndësishme e punës së CBM-së është krijimi i hapësirave ku njerëzit ndihen të lirë të komunikojnë hapur. Në Mitrovicë, diskutimet rreth identitetit dhe historisë mund të bëhen lehtësisht të ndjeshme, prandaj shumë aktivitete janë të dizajnuara për të inkurajuar bisedë dhe bashkëpunim të respektueshëm. CBM shpesh përdor aktivitete kreative si arti, muzika, fotografia, filmi dhe puna në ekip për t’i ndihmuar pjesëmarrësit të ndërveprojnë në mënyrë më natyrale. Këto mjedise janë të ndryshme nga atmosfera politike që shumë të rinj janë mësuar të shohin në diskutimet publike dhe në media. Në vend që të përqendrohen në ndarje, aktivitetet nxisin dëgjim, bashkëpunim dhe përvoja të përbashkëta.
Megjithatë, mbajtja e këtyre hapësirave nuk është gjithmonë e lehtë. Barrierat gjuhësore, tensionet politike, skepticizmi publik dhe pjesëmarrja e kufizuar mund të krijojnë sfida. Disa të rinj gjithashtu mund të hezitojnë të marrin pjesë për shkak të presionit familjar ose frikës nga kritikat. Pavarësisht kësaj, CBM vazhdon punën e saj sepse shumë organizatorë dhe pjesëmarrës besojnë se komunikimi mes komuniteteve mbetet i rëndësishëm për të ardhmen e qytetit.
Mitrovica shpesh paraqitet në media kryesisht përmes incidenteve, tensioneve politike dhe historive të lidhura me konfliktin. Edhe pse këto çështje janë të rëndësishme, ky lloj mbulimi ndonjëherë errëson shembujt e bashkëpunimit mes komuniteteve. Organizatat si CBM zakonisht marrin më pak vëmendje sepse puna e tyre bazohet në ndërveprim të ngadaltë dhe të vazhdueshëm, jo në ngjarje dramatike. Megjithatë, shumë pjesëmarrës besojnë se ndërtimi afatgjatë i paqes varet nga komunikimi i përditshëm mes njerëzve, jo vetëm nga marrëveshjet politike.
Personat e përfshirë në nisma komunitare besojnë se temat e vështira duhet të diskutohen me kujdes dhe respekt për të nxitur dialogun pa rritur tensionet. Pavarësisht këtyre përpjekjeve, Mitrovica ende përballet me sfida të lidhura me ndarjen politike, mungesën e besimit, vështirësitë ekonomike dhe ndarjen shoqërore mes komuniteteve. Financimi i kufizuar dhe migrimi gjithashtu ndikojnë në qëndrueshmërinë e nismave lokale si CBM. Për më tepër, media dhe diskutimet publike rreth qytetit shpesh fokusohen më shumë në konflikt sesa në bashkëpunim, duke i bërë më pak të dukshme përpjekjet për ndërtimin e komunitetit, edhe pse ato vazhdojnë të luajnë një rol të rëndësishëm në përmirësimin e komunikimit dhe ndërveprimit mes të rinjve. Në të njëjtën kohë, shumë njerëz të përfshirë në ndërtimin e paqes besojnë se përparimi nuk duhet të matet vetëm përmes zhvillimeve të mëdha politike. Ndryshimet në qëndrime, komunikim dhe ndërveprim personal janë gjithashtu të rëndësishme, edhe kur janë më pak të dukshme.
Puna e CBM-së në Mitrovicë tregon se si ndërtimi i paqes mund të rritet përmes ndërveprimit të përditshëm mes njerëzve. Duke organizuar punëtori, aktivitete për të rinjtë, ngjarje kulturore dhe projekte vullnetare, organizata krijon mundësi për komunikim mes komuniteteve që shpesh ndahen nga politika dhe historia. Në një qytet ku Ura Kryesore ende përfaqëson ndarje për shumë njerëz, edhe format e vogla të bashkëpunimit dhe dialogut mund të kenë rëndësi. Edhe pse sfidat mbeten, aktivitetet e CBM-së tregojnë se ndërtimi i komunitetit është ende i mundur përmes komunikimit të vazhdueshëm, përvojave të përbashkëta dhe përfshirjes së të rinjve.
Burimet e cituara
Elfeversson, Emma., et al. “The Bridge to Violence – Mapping and Understanding Conflict-related Violence in Postwar Mitrovica,” Journal of Peace Research, 11 April 2023,